Geschiedenis van de Comparitie
Op 11 oktober 2000 werd het interieur van de voormalige directiekamers van kalkzandsteenfabriek van Herwaarden te
Hillegom, overgedragen aan het museum.
De steenfabriek heette bij de oprichting in 1904 nog kunstzandsteenfabriek "Arnoud". Het zand voor de fabricage van dit
kunstzandsteen werd gewonnen door de Maatschappij tot Exploitatie van Gronden "Veenenburg-Elsbroek". Zandgronden (de oude
binnenduinen) werden daartoe afgegraven of omgezogen, waardoor gronden ontstonden die voor de bloembollenteelt in cultuur
gebracht konden worden.
De twee directiekamers, de één uitgevoerd in slavonisch eiken en de andere in grenen, dateren uit de tijd dat baron Arnoud
van Hardebroek van Ammerstol, in de 30er jaren van de 20e eeuw, deze kamers liet inrichten in Neo-Renaissance stijl. De
grenen kamer, kenmerkend door de blauwe raampjes van de boekenkast, werd ook wel de ingenieurskamer genoemd.
Uit de archiefstukken van de baron denken we te kunnen vaststellen dat alles, inclusief de meubels, vervaardigd is in de
voormalige Meblofabriek te Zeist.
Beide kamers hebben prachtige lambriseringen, fraaie eikenhouten parketvloeren, balken plafonds en een schitterende schouw.
Kortom een fraai voorbeeld van een compleet interieur uit een tijd dat ambachtelijk werk nog betaalbaar was. Voor een
welgesteld fabriekseigenaar wel te verstaan.
Bij de overdracht waren de kamers in de fabriek van Herwaarden nog in tact en moest nog begonnen worden met het demonteren van betimmeringen en overige interieurdelen. Bovendien was er toen nog geen bouwplan. Dus alles moest plankje voor plankje uitgenomen worden. En genummerd op zowel de onderdelen als op de tekening. Want zonder die hulpmiddelen zou de puzzel om het later weer op te bouwen niet te klaren zijn. Een groep vrijwilligers heeft dit monnikenwerk verricht en daarna werden alle onderdelen opgeslagen, wachtend op het moment van herrijzenis.
Het werd 2003 voordat met de bouw bij Museum de Zwarte Tulp gestart kon worden.
Er werd een grote binnenruimte gecreëerd waarin de interieurs van de beide directiekamers precies pasten. Daar waar de
kamers vroeger gescheiden waren door een zware schuifdeur worden beide kamers nu gescheiden door een middengang.
Weer waren het vrijwilligers die het complete interieur plankje voor plankje opnieuw opbouwden in de nieuwbouw.
Zeer fraai zijn ook de gebrandschilderde glas-in-lood ramen, o.a. met de wapens van Zuid-Holland en de gemeentes waar de
fabriek afgravingen verrichtte, Lisse, Hillegom en Noordwijkerhout. Enkele raampjes waren helaas kapot, maar zijn heel
gewetensvol bijgemaakt. De restaurateur heeft ze heel contentieus nagemaakt, maar met vermelding van het jaartal 2004.
In de ingenieurskamer is in 2004 een ander bijzonder kozijn ingebouwd. Dit kozijn kent een nog oudere geschiedenis. Het is afkomstig van de topgevel van Villa "Duinlust", een villa die in de 20-er jaren van de vorige eeuw afgebroken werd en waarvan de omgeving ook helemaal afgegraven werd ten behoeve van de steenfabriek.
Naast de lambriseringen, vloerdelen en dergelijke zijn er ook andere zaken vanuit de directiekamers meegekomen naar het
museum zoals het stijlvolle bureau van de baron en de vergadertafel.
Toen de steenfabriek 50 jaar bestond werd namens het personeel een fraai wandkleed aangeboden. Op het kleed zien we
Mercurius, god van de handel, die vanuit de duinen kijkt naar de steenfabriek. De fabriek zien we liggen in de bollenvelden.
Het wandkleed is ontworpen door Jacob Bouhuys (1902 - 1983). Jacob Bouhuys was schilder, beeldhouwer en ontwerper, o.a.
van wandschilderingen, wandkleden en mozaïek. In 2005 werd dit wandkleed door het restauratieatelier van het textielmuseum
te Tilburg gerenoveerd.
De fraai ingerichte directiekamers kregen in Museum de Zwarte Tulp een nieuwe functie en een nieuwe naam. De Comparitie.
De naam comparitie is een verwijzing naar de bloembollengeschiedenis. De bollenhandel heeft vanaf eind 16e eeuw een roerige
geschiedenis beleefd. In het begin van de 17e eeuw was sprake van windhandel, de "tulpomanie". Overeenkomsten in de
bollenhandel werden dikwijls onder notarieel toezicht gesloten. Maar de handel werd ontsierd door allerhande ongeregeldheden
en avonturiers die ook een graantje mee wilden pikken van de enorme winsten die er aanvankelijk behaald werden. Een
bijeenkomst van floristen, waarin de afspraken voor de bloembollenhandel werden overeengekomen en vastgelegd, werd wel
een comparitie genoemd. In 1637 kwam een einde aan de woekerprijzen die in de bloembollenhandel werden behaald en klapten
de prijzen in enkele dagen als een kaartenhuis in elkaar. Toch bleef de bloembollenhandel door de eeuwen heen heel
belangrijk voor Nederland.
